Amasya'da ne yenir?

Yeşilırmak'ın iki yakasını birbirine bağlayan taş köprüden geçerken burnuna önce tahinin kokusu gelir. Amasya'da sabah, çörekçilerin fırın önünde başlar; yamaçlara asılmış Yalıboyu evleri suya vururken tezgahta o meşhur tahinli çörek dilim dilim satılır. Herkes şehri elmasıyla tanır, doğrudur, kokusu bir başkadır o elmanın; ama Amasya sofrası elmadan çok daha uzun bir hikaye anlatır.

Şehrin en tanıdık yüzü Amasya çöreğidir. Tahinle, cevizle, kimi zaman pekmezle katlanıp açılan bu hamur çayın yanında günün her saatinde yenir; yola çıkacaksan bir tanesini cebe atar, otobüste açarsın. Ama bir Amasyalıya "sizin asıl yemeğiniz hangisi" diye sorarsan gözleri parlayarak bakla dolmasını anlatmaya başlar. Taze baklanın içi oyulup pirinçle doldurulan bu dolma, ülkenin başka hiçbir köşesinde tam bu haliyle karşına çıkmaz. Emek ister, sabır ister, tam da bu şehre yakışır.

Havalar soğuyunca sofraya toyga çorbası gelir; yoğurtlu, buğdaylı, üstüne kızdırılmış nane yağı gezdirilmiş, insanı içten ısıtan bir çorbadır. Amasya'nın ipe dizilip kurutulan minicik bamyası da meşhurdur; bir avuç etle buluştuğunda kışın en güzel yemeklerinden biri olur. Düğün sofralarının değişmezi ise dövme buğdayla etin saatlerce karıla karıla yumuşacık kıvama geldiği keşkektir.

Amasya'da masaya oturmak biraz da bu şehzade şehrinin sabrını yemek demektir; burada hiçbir tencere aceleyle kaynamaz.

Tatlı tarafı da iddialı

Yemekten sonra Amasyalı seni kolay bırakmaz. Sütle, unla telaşsızca pişirilen hoşmerim tavadan kaşıkla yenir. "Unutma beni" adındaki hamur tatlısı ise adı kadar romantik değildir belki ama şerbetiyle insanın aklında gerçekten kalır. Elma mevsiminde ise her ev kendi elma tatlısını, elmalı çöreğini yapar; şehrin adıyla anılan o meyve tatlıya, reçele, hatta bazen et yemeğinin yanına bile girer. Tatlı tarafını daha derli toplu keşfetmek istersen tatlı mutfağına göz atabilirsin.

Sofranın karakteri

Amasya mutfağı gösterişten uzaktır. Mevsime bağlıdır; baharda bakla, yazın taze sebze, kışın kuruttuğu bamya ve buğday konuşur burada. Osmanlı sarayına şehzade yetiştirmiş bir şehrin inceliği, ağır ağır pişen tencerelerde saklıdır. Karadeniz'in yeşiliyle İç Anadolu'nun bereketi tam burada, Yeşilırmak vadisinde buluşur. Türkiye'nin bölge bölge nasıl ayrı bir sofra kurduğunu merak ediyorsan mutfaklar sayfasında dolaşmanı öneririm; her ilin kendine göre bir hikayesi var, Amasya'nınki de tam bu tahinli, sabırlı ve suya vuran evlerin gölgesinde geçen bir hikaye.