Ağrı'da ne yenir?

Ağrı Dağı'nın karlı zirvesi ufkun bir köşesinden hiç eksilmez; şehir bu dev komşunun gölgesinde, sert bir iklimle yaşamayı öğrenmiş. Kışın uzun ve amansız olduğu bir yerde mutfak da ona göre kurulur: doyurucu, yağlı, insanı ısıtan ve enerjisi yüksek yemekler. Ağrı sofrası gösterişten çok işlevi önemser; ama sadelik burada tatsızlık değil, dürüstlük demek.

Soğuğa karşı doyurucu tabaklar

Bölgenin en bilinen yemeklerinden biri abdigör köftesidir — kıymanın bulgur ya da pirinçle yoğrulup yumak yapıldığı, sulu, doyurucu bir köfte. Yanında kemik suyuyla zenginleşen bir tabak, uzun kış günlerinde insanı ayakta tutar. Herise (keşkek benzeri, etin ve buğdayın saatlerce dövülerek lapa kıvamına getirildiği yemek) de düğünlerin, kalabalık sofraların vazgeçilmezi. Bu yemekler tesadüf değil; soğukla baş etmenin, az malzemeyle çok kişiyi doyurmanın asırlık akıllı çözümleri.

Doğu'nun mutfağını anlamak için önce kışını hayal etmek gerekir; oradaki her yağlı, doyurucu tabak aslında sert bir iklime verilmiş sıcak bir cevaptır.

Sabahları ise iş bambaşka. Murtuğa, un ve yumurtanın tereyağında kavrulmasıyla yapılan, çocukların bayıldığı sıcak bir kahvaltılık. Kavut, kavrulmuş un ve pekmezle hazırlanan geleneksel bir tat. Kete ise hamurun içine kavrulmuş un harcı konarak yapılan, yanında bir bardak çayla saatlerce sohbet ettiren bir börek-çörek. Bu sabah sofrası, günün geri kalanına dayanacak enerjiyi baştan yükler.

Bal, süt ve toprağın verdiği

Ağrı'nın yüksek yaylalarında arıcılık önemli bir geçim kaynağı; bölge balı yoğun ve aromalı olur, sabah sofrasında tereyağıyla yan yana durur. Süt ürünleri de zengindir: çökelek, tulum, çeşit çeşit peynir. Sıcak bir çorba hemen her öğünün başında kendine yer bulur, çünkü bu iklimde sıcak sıvı bir lüks değil, ihtiyaç. Toprak ne verirse mutfak onu değerlendirir; israf yok, her şeyin bir karşılığı var.

Ağrı sofrası Uzun lafın kısası sağlam, içten ve iddiasız görünüp aslında zekice kurulmuş bir sofra. Zor coğrafyanın insanı nasıl beslediğinin güzel bir örneği. Türkiye'nin bir ucundan öbür ucuna uzanan bu çeşitliliği merak ediyorsanız mutfaklar sayfasına göz atmak keyifli olur. Ağrı'ya henüz ulaşamıyor olsak da, o karlı dağın eteğindeki sıcak sofrayı anlatmadan geçmek istemedik.