Uşak'ta ne yenir?

Uşak'a ilk gidişimde beni karşılayan bir yemek değil, bir kokuydu: pazar yerinde, güneşin altında kurutulan tarhananın ekşimsi buğday kokusu. Ege'nin iç kısmında, İzmir'in bereketiyle İç Anadolu'nun sadeliğinin buluştuğu bir yer burası. Sofrası da tam öyle; ne tam Ege zeytinyağlısı ne de tam Anadolu hamur işi. İkisinin arasında, kendine ait sakin bir yerde durur.

Tarhanadan höşmerime uzanan sofra

Uşak deyince akla ilk tarhana gelir, bu boşuna değil. Buranın tarhanası bildiğimiz toz çorbalık değildir; nohut tanesi büyüklüğünde, sımsıkı yuvarlanmış minik toplar halinde kurutulur. Kışın bir avuç alır kaynar suya atarsın, birkaç dakikada sofranın en sıcak kâsesi önünde durur. Soğuk bir Uşak akşamında bir tabak tarhana, insanın içini ısıtan en eski dosttur. Çorbaya düşkünsen bu şehir seni fena şımartır; sıcak bir kâsenin nasıl bir teselli olduğunu çorba denince herkes bilir zaten.

Ama Uşak sadece tarhanadan ibaret değil. Höşmerim, tuzsuz taze peynirin tereyağı ve unla buluşup hafifçe tatlanmasıyla yapılan, sıcak sıcak yenen bir tatlıdır; ilk kaşıkta insanı şaşırtır, çünkü ne muhallebiye benzer ne de sütlaca. Şerbetli hamur işlerine alışmış bir damak için tatlı kelimesi bambaşka bir anlam kazanır burada. Bir de siyez bulguru var; Uşak köylerinde yetişen, insanlığın en eski buğdaylarından siyezden yapılan bu bulgurun kokusu ve dokusu, sıradan bulgurun yanında apayrıdır.

Uşaklı bir teyzenin dediği gibi: "Bizim tarhana hazır olsun da, kışın kar yağsın varsın." Kileri tarhanayla dolu bir evde soğuk hiç korkutucu değildir.

Sadelikteki ustalık

Buranın mutfağı gösterişten çok emeğe yaslanır. Arabaşı kış sofralarının vazgeçilmezidir; kıvamlı, baharatlı bir et suyuna jölemsi kesilmiş hamurun elle koparılıp batırılarak yenmesiyle olur. Keşkek düğünlerin yemeğidir; buğdayla etin saatlerce dövülüp birbirine karışmasından çıkan o lif lif kıvam, ancak sabırla elde edilir. Banak denen, yufka ve tereyağıyla yapılan doyurucu hamur işi de köy sofralarının klasiğidir.

Uşak'ta yemek aceleyle atıştırılan bir şey değil; mevsime, kilere ve komşuya bağlı bir ritüeldir. Bir şehrin karakterini mutfağından anlarsın derler ya, Uşak için bu fazlasıyla doğru. Bu yazıyı okurken içiniz ısındıysa Uşak'ı gerçekten tanımanın tek yolu, bir kış günü o tarhananın buharı üstüne eğilip ilk kaşığı almaktır. Gerisi laf.